Người làm báo Tiền Giang

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Dành cho quảng cáo
Dành cho quảng cáo
Danh cho quang cao 5

Sự thay đổi vai trò từ “người gác cổng” sang “định hướng thông tin”…

Đăng lúc: Thứ sáu - 28/03/2014 14:17
Hội tụ truyền thông là cục diện truyền thông lập thể được hình thành dựa trên nền tảng kỹ thuật số, mạng Internet và công nghệ truyền thông, lấy sự thay đổi của nhu cầu công chúng làm “kim chỉ nam”, trong đó ranh giới giữa các phương tiện truyền thông truyền thống và phương tiện truyền thông mới bị xóa nhòa và “thẩm thấu” lẫn nhau về cơ cấu tổ chức, phương thức truyền thông và nội dung truyền thông.

Các sản phẩm báo chí của Straits Times - Tòa soạn hội tụ với tên gọi STOMP (Straits Times online mobile and print)
Với sự hội tụ trên tất cả các phương diện về nội dung, kỹ thuật, cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động…, hội tụ truyền thông đang trở thành xu thế phát triển tất yếu của báo chí truyền thông trên toàn cầu. Bài viết này tập trung phân tích vấn đề các phương tiện truyền thông truyền thống đã thay đổi vai trò “người gác cổng” như thế nào trong môi trường hội tụ truyền thông hiện nay.
 
Xu thế hội tụ giữa phương tiện truyền thông mới và cũ
 
Hội tụ truyền thông là xu thế hợp nhất các chức năng truyền thông, xuất hiện ở các nước phát triển vào đầu những năm 2000, bao gồm hội tụ kỹ thuật, hội tụ sản nghiệp truyền thông, hội tụ về cách thức đưa tin, nhất thể hóa thị trường và hội tụ về cơ cấu tổ chức. Từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX trở lại đây, sự phát triển như vũ bão của kỹ thuật số, công nghệ thông tin và kỹ thuật máy tính đã khiến ranh giới giữa nhiều ngành nghề từ rõ nét trở nên mơ hồ; sự thay đổi mạnh mẽ đó đã thúc đẩy sự “thẩm thấu” và hội tụ lẫn nhau giữa các ngành công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, văn hóa, giải trí, phát thanh, truyền hình, truyền thông, xuất bản, đồng thời tạo ra làn sóng sáp nhập, tái cơ cấu, phát triển hội tụ đa nguyên, từng bước trở thành chiến lược phát triển mới của rất nhiều hãng truyền thông lớn trên toàn cầu.
 
Điển hình, ngày 10.01.2000, hãng viễn thông cung cấp dịch vụ Internet lớn nhất toàn cầu AOL của Mỹ tuyên bố sáp nhập với tập đoàn truyền thông giải trí lớn nhất thế giới Time Warner Inc. Sau khi sáp nhập, Tập đoàn AOL Time Warner đã trở thành “ông trùm” thế giới trong lĩnh vực truyền thông, giải trí và thông tin. Sự kiện này không chỉ đại diện cho sự hội tụ giữa ngành truyền thông truyền thống và truyền thông Internet, mà trở thành sự kiện mang tính tiêu biểu của sự phát triển hội tụ trong ngành truyền thông quốc tế. Sau đó, nhiều hãng truyền thông khác ở Mỹ cũng bắt đầu chiến dịch hội tụ.
 
Đầu năm 2001, công ty mẹ của tờ The Tampa Tribune - tờ báo lớn thứ tư tại bang Florida (Mỹ) đã xây dựng một “trung tâm báo chí” tại tòa soạn. Ban lãnh đạo đã sắp xếp lại các bộ phận biên tập của các tờ báo, website và đài truyền hình của hãng truyền thông này, đồng thời chỉ định một “tổng biên tập đa phương tiện” chỉ huy chung, từ đó dẫn đến hội tụ bốn loại hình gồm: báo in, phát thanh, truyền hình, mạng Internet, vận hành thống nhất “4 trong 1”. Sau Mỹ, các tập đoàn truyền thông ở một số quốc gia và khu vực như Anh, Úc, Singapore, Hồng Kông cũng đã có những thử nghiệm trong lĩnh vực này. Ngày 01.01.1994, tờ The Straits Times - nhật báo khổ rộng bằng tiếng Anh - tờ báo giấy bán chạy nhất Singapore, với số lượng phát hành lên tới trên 365.000 tờ/ngày (số liệu năm 2013), có hơn 20 chi nhánh ở các thành phố lớn trên thế giới đã cho ra đời phiên bản điện tử đầu tiên, đây cũng là một trong những tờ báo in có trang điện tử sớm trên thế giới. Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh quyết liệt từ các hãng truyền thông khác, tháng 03.2009, The Straits Times bắt đầu số hóa các bản báo in giúp độc giả có thể tiếp cận 548.000 trang báo này theo dòng lịch sử (từ năm 1845 đến 1982) trên mạng. Đặc biệt tờ báo cũng cung cấp cho độc giả những cuốn phim với nhiều tài liệu được nén với kích thước khá nhỏ, tiện lợi cho độc giả theo dõi.
 
Để thích ứng với xu hướng phát triển tòa soạn hội tụ, từ năm 2007, lãnh đạo tờ báo này cho triển khai mô hình tòa soạn hội tụ với tên gọi STOMP (Straits Times online mobile and print) hay còn gọi là mô hình hội tụ giữa báo in và báo mạng.
 
The Straits Times lập ra một bộ phận gọi là STOMP chuyên sản xuất các tin tức hội tụ, các sản phẩm truyền thông sau khi sản xuất ra đều được đăng tải trên trang www.stomp.com.sg. Trang STOMP là biểu hiện rõ nhất về hội tụ nội dung tin tức - một trang mạng có kết hợp âm thanh và video, có tính tương tác cao. Điều quan trọng, phần lớn các tin tức ở trang này đều do công chúng cung cấp, đây là một loại hình mới trong việc đưa tin một cách công khai và rộng rãi ở Singapore.Về văn phòng làm việc chính, The Straits Times thiết kế một khu vực làm việc hoàn toàn mở, có đầy đủ các thiết bị làm việc hiện đại. Văn phòng này được phân chia theo các lĩnh vực hoạt động, gồm các phòng ban phụ trách nội dung, kỹ thuật, tài chính… tuy nhiên, chúng đều nằm trên một mặt phẳng và STOMP cũng hoạt động trong văn phòng này.
 
Tại Trung Quốc, tháng 05.2004, Tập đoàn Phát thanh - Truyền hình Mẫu Đơn Giang và Tập đoàn báo chí Mẫu Đơn Giang chính thức sáp nhập, thành lập Tập đoàn truyền thông đa phương tiện đầu tiên, vận hành theo mô hình doanh nghiệp. Sau đó, các hãng truyền thông ở Quảng Châu, Phật Sơn, Thâm Quyến, Thành Đô… cũng bắt đầu chiến dịch hội tụ.
 
Đến năm 2010, hội tụ truyền thông cũng đã có những bước tiến triển mới, cụ thể, tháng 02.2010, Ủy ban thường vụ Quốc vụ viện Trung Quốc quyết định đẩy nhanh tốc độ hội tụ mạng viễn thông, Internet và mạng truyền hình hữu tuyến. Các tập đoàn truyền thông đã nhanh chóng bắt kịp xu thế này, và sự hội tụ giữa các phương tiện truyền thông mới và cũ ngày càng xuất hiện nhiều trong lĩnh vực truyền thông ở Trung Quốc, như phát thanh, truyền hình, báo in lần lượt có website, truyền hình di động, truyền hình mobile, báo mobile… cũng xuất hiện ngày càng nhiều, chiến lược hợp nhất ba mạng phát thanh truyền hình, mạng viễn thông và mạng Internet đã bước vào giai đoạn phát triển đỉnh cao. Trong mô hình tập đoàn truyền thông hội tụ này, các phương tiện truyền thông khác nhau có thể dựa vào sự kiểm soát quy trình để hợp nhất nguồn tài nguyên sẵn có, báo in, đài phát thanh, đài truyền hình, website, mobile có thể tranh thủ sự khác biệt giữa các phương tiện để chia sẻ nguồn tài nguyên tin tức, cho ra đời những sản phẩm truyền thông đa dạng, phù hợp với nhu cầu của công chúng hiện đại.
 
Có thể thấy, hội tụ truyền thông ra đời trong bối cảnh các phương tiện truyền thông truyền thống và mới từ đối đầu, có sự va chạm chuyển sang hội tụ và lệ thuộc vào nhau. Hiện nay, với độ ảnh hưởng ngày càng lớn của các phương tiện truyền thông mới, các phương tiện truyền thông truyền thống đi đầu là báo in đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng lớn về sự sinh tồn trên phạm vi toàn cầu. Đơn cử tại Mỹ, lượng phát hành của các tờ báo lớn giảm dần theo năm, nhiều tờ báo địa phương tuyên bố đóng cửa hoặc chỉ giữ phiên bản điện tử, từ đó khiến khá nhiều phóng viên, nhân viên của tờ báo thất nghiệp, trong đó có không ít là các chủ nhân của giải Pulitzer danh giá.
 
Trong thời đại phát triển mạnh mẽ của Internet, ngành báo chí Việt Nam cũng đang phải đối mặt với hoàn cảnh tương tự, số lượng phát hành của nhiều tờ báo bị sụt giảm, doanh thu từ quảng cáo cũng giảm, tổng doanh thu quảng cáo của loại hình báo chí in năm 2013 ước đạt 1.650 tỷ đồng (giảm 0,9% so với năm 2012). Để thích nghi với sự cạnh tranh trong “môi trường hội tụ”, nhiều tờ báo đã thay đổi chiến lược, thông qua phương thức “báo - mạng tương tác”, duy trì thương hiệu của tờ báo và mở rộng độ ảnh hưởng. Các phương tiện truyền thông truyền thống như phát thanh, truyền hình cũng đang phải đối mặt với số phận tương tự, trong môi trường truyền thông đó, hội tụ truyền thông đã trở thành vấn đề phát triển mà các phương tiện truyền thông đại chúng buộc phải đối mặt.
 
Báo chí và những thách thức trong môi trường mới
 
Vài năm trở lại đây, ở nước ta, sự phát triển mạnh mẽ của Internet đã và đang phát huy vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Theo Báo cáo tổng kết của Bộ Thông tin và Truyền thông, đến cuối năm 2013, Việt Nam có hơn 31 triệu người sử dụng Internet. Trung bình mỗi tháng có 16,1 triệu người sử dụng Internet. Không ít sự kiện là điểm nóng xã hội có độ ảnh hưởng lớn được đăng tải trên mạng Internet. Điều đó cho thấy, mạng Internet đã trở thành kênh phản ánh dư luận độc lập. Từ lúc không có gì, đến nay Internet đã tự tạo dựng một không gian rất quan trọng. Sự xuất hiện của không gian này tạo ra cú “va đập chí mạng” đối với sự định vị về vai trò “người gác cổng” của các phương tiện truyền thông truyền thống.
 
Lý thuyết “người gác cổng” (gate keeper) do nhà tâm lý xã hội học người Mỹ Kurt Lewin - một trong những người đặt nền móng cho ngành truyền thông hiện đại đưa ra khi nghiên cứu về con đường lưu thông thông tin trong nhóm. Năm 1947, trong cuốn sách Channels of group life, Kurt Lewin đã trình bày một cách hệ thống vấn đề này. Ông cho rằng, trong mạng lưới truyền thông của thông tin có rất nhiều “người gác cổng”, thông tin luôn lưu động theo một số kênh chứa các “cổng” nào đó. Tại đó, hoặc là dựa theo các quy định công bằng, vô tư, hoặc dựa theo ý kiến cá nhân của “người gác cổng”, đưa ra quyết định đối với việc thông tin có được phép đi vào kênh hay tiếp tục lưu động trong kênh hay không. Trong môi trường truyền thông truyền thống, thông tin được phát đi hay không, phát đi vào thời gian nào và bằng phương thức nào… đều phải trải qua quá trình thẩm tra, quyết định của phóng viên, biên tập viên và người quản lý cơ quan báo chí truyền thông đó, thông tin mà công chúng nhận được đều là những thông tin “sạch” đã được những “người gác cổng” này sàng lọc. Trước khi các phương tiện truyền thông mới như mạng Internet xuất hiện, những người làm việc trong các cơ quan báo chí truyền thống luôn đảm nhiệm vai trò quan trọng của “người gác cổng”. Cùng với sự phát triển của Web 2.0, chỉ trong tích tắc, người sử dụng thông tin trở thành người sản xuất thông tin, cư dân mạng online không chỉ đơn thuần là lướt web mà trở thành các “vị khách” - blogger (người đăng thông tin trên trang web cá nhân), podcaster (người gửi chương trình của mình lên hoặc tải podcast về) trên các website, những “vị khách” này đã trở thành các nhà truyền phát thông tin mới trong kỷ nguyên truyền thông hội tụ, đồng thời phát huy vai trò quan trọng trong một số sự kiện lớn, như trận động đất, sóng thần ở Đông Nam Á, vụ đánh bom dưới tàu điện ngầm ở London, người đầu tiên đưa tin về những sự kiện này đều là các “phóng viên nghiệp dư”. Kỹ thuật truyền thông mới đã tạo ra một diễn đàn mở, bình đẳng cho công chúng, nó “cho phép” công chúng tham gia rộng rãi vào quá trình truyền thông, việc nắm bắt và truyền phát thông tin hết sức tiện lợi, nhanh chóng và rẻ tiền, lượng thông tin khổng lồ được công chúng trực tiếp sản xuất và dư luận bắt đầu lan tỏa trên khắp các diễn đàn truyền thông mới như mạng Internet, nhờ có sự hình thành của truyền thông hội tụ, những thông tin và dư luận này cũng bắt đầu lưu thông một cách tương đối tự do trên các phương tiện truyền thông truyền thống và mạng Internet. Phương thức truyền thông mới này đã phá vỡ cục diện “nhà truyền thông đóng vai trò người sản xuất” vốn vẫn đang thống lĩnh trên các phương tiện truyền thông truyền thống từ bấy lâu nay, ngày càng có nhiều thông tin do “công chúng sản xuất” được đưa vào đời sống xã hội. Trong môi trường truyền thông đó, các phương tiện truyền thông truyền thống rất khó có thể đảm nhận được vai trò của “người gác cổng”, những người làm báo chuyên nghiệp buộc phải suy nghĩ về vấn đề định vị vai trò của mình trong môi trường truyền thông mới vô cùng đa dạng này.
 
Những bài học từ sự thay đổi
 
Hội tụ truyền thông là sự khai thác theo chiều sâu nguồn tài nguyên truyền thông. Hội tụ truyền thông phát triển ắt sẽ hướng tới “hội tụ báo chí”. Sự biến cách này đều là sự hợp nhất và tái cấu trúc đối với mô hình báo chí truyền thông truyền thống. Trong bối cảnh hợp nhất và tái cấu trúc này, vai trò “người gác cổng” của các phương tiện truyền thông truyền thống cũng phải đối mặt với vấn đề tái cơ cấu, làm thế nào để gây dựng vai trò mới của những người làm báo truyền thống trong bối cảnh truyền thông hội tụ? Những thử nghiệm thành công của một số hãng truyền thông trong và ngoài nước có thể sẽ là sự gợi mở cho chúng ta.
 
Có thể kể đến, Kênh truyền hình CNN của Mỹ - một kênh tin tức nổi tiếng hàng đầu thế giới, vài năm gần đây, kênh truyền hình này cũng đã đẩy nhanh tốc độ hội tụ với các phương tiện truyền thông mới. Từ tháng 08.1995, CNN đã tập trung phát triển báo chí trên nền tảng Internet, đến nay kênh truyền hình này đã có 12 website và bố trí phóng viên chuyên trách cung cấp tin tức liên tục 24g trong ngày. Tháng 07.2004, trong thời gian diễn ra cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, CNN đã đăng tin tuyên bố, một mặt sẽ đưa tin về toàn bộ quá trình đảng Dân chủ tổ chức đại hội toàn quốc trên blog, người dẫn chương trình số hóa, bình luận viên, đặc phái viên cùng viết bài, mặt khác sẽ hợp tác với các website nổi tiếng khác và đưa ra chuyên mục với tên “quan sát”, mong muốn thông qua cách đưa tin mới qua “blog” để theo dõi, nắm bắt những thông tin mới nhất về cuộc bầu cử và đăng tải trên mạng Internet với tốc độ nhanh nhất. Trong sự phát triển hội tụ này, những người làm báo ở cơ quan báo chí truyền thống đã gánh vác nhiệm vụ tương tác thông tin với công chúng và “thiết lập chương trình nghị sự” cho hãng truyền thông. Ngày 02.11.2006, trong một bản ghi nhớ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn báo chí Gannette lớn nhất của Mỹ - Craig Dubow tuyên bố: Tất cả các tờ báo giấy của tập đoàn đều sẽ thành lập một “trung tâm tin tức” mới hoàn toàn, thay thế toàn bộ các phòng biên tập trước kia, để độc giả của các tờ báo trước đó tiếp nhận tin tức thông qua các kênh mà họ thích tại bất kỳ thời điểm và địa điểm nào. Đồng thời, chia “Trung tâm tin tức” thành 7 bộ phận chức năng: bộ phận dữ liệu (lấy kho dữ liệu làm nền tảng để thu thập tin tức nhanh chóng); bộ phận dịch vụ công cộng (giám sát truyền thông); bộ phận đối thoại (tiền thân là chuyên mục bình luận, hỗ trợ cho các hoạt động giao lưu giữa nhà truyền thông với công chúng, công chúng với công chúng); bộ phận tin tức địa phương; bộ phận thông tin đặt hàng (những thông tin dành cho một nhóm nhỏ người có nhu cầu); bộ phận số liệu (chuyên đăng tải những thông tin đời sống hữu dụng) và bộ phận sản xuất các nội dung đa phương tiện). Từ sự phân chia bộ phận chức năng của Tập đoàn Gannette, chúng ta có thể thấy, trong sự hội tụ giữa các phương tiện truyền thông truyền thống và phương tiện truyền thông mới, một mặt có thể thu hút nhiều thông tin của công chúng hơn vào kênh truyền thông đại chúng, mặt khác thông qua những bản tin, các bài bình luận có chiều sâu để tăng cường phân tích và định hướng thông tin.
 
Từ ví dụ trên có thể thấy, đứng trước nhiều thông tin trên các phương tiện truyền thông mới, các phương tiện truyền thông truyền thống đang dần dần giao nhiệm vụ đưa tin ở thời điểm đầu tiên cho các  phóng viên nghiệp dư - những người dân bình thường, còn bản thân các phóng viên chuyên nghiệp lại tập trung thời gian và công sức cho việc sắp xếp, sàng lọc và biên tập các thông tin nằm rải rác, ngoài ra họ còn tập trung phân tích, bình luận các thông tin này để giúp công chúng nắm bắt được phương hướng giữa “đại dương thông tin” vô tận. Do đó, trong tiến trình hội tụ truyền thông, vai trò của những người làm báo trong các phương tiện truyền thông truyền thống đang chuyển đổi từ “người gác cổng thông tin” sang “người định hướng thông tin”.
 
Hiện nay, trung tâm của truyền thông đại chúng đang có những thay đổi lớn, môi trường truyền thông mới đang hình thành, một mặt công chúng đang sở hữu sự tự do trong việc đăng tải và nắm bắt thông tin, mặt khác cũng đang ở trong hoàn cảnh “ngơ ngác” chưa từng có trước “đại dương thông tin” bao la. Trong môi trường truyền thông đó, những người làm báo truyền thống cần kịp thời thay đổi vai trò “người gác cổng” của mình trong hoạt động truyền thông, kịp thời tiếp nhận, và tiếp thu các thông tin đến từ công chúng, đồng thời tiến hành phân tích và định hướng đối với các thông tin này, cung cấp nhiều dữ liệu bổ sung, bài phân tích chuyên sâu cho công chúng, trong quá trình truyền thông tin tức đa dạng, cần phát huy vai trò của người dẫn đường thông tin, đặc biệt phải phân biệt rõ thị phi, định hướng, chuyển đổi vai trò từ “người gác cổng thông tin” sang “người định hướng thông tin”, chỉ có như thế, báo chí mới có thể đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của công chúng đối với các phương tiện truyền thông mới trong môi trường hội tụ truyền thông.
 
Trong cuốn Báo chí hội tụ, nền tảng của đưa tin đa phương tiện (Convergent Journalism: The Fundamentals of Multimedia Reporting), Stephen Quinn - nhà nghiên cứu truyền thông của Đại học Deakin Australia viết: “Cùng với sự gia tăng đột biến của nguồn tin và kênh thông tin, trong bộ phận biên tập của nhiều cơ quan truyền thông hội tụ, chức năng chính của phóng viên không chỉ còn là thu thập thông tin, mà là sàng lọc và tái tổ hợp lượng thông tin khổng lồ, giúp các thông tin tạp loạn đó thể hiện được mối liên hệ tương quan và ý nghĩa sâu sắc, đồng thời giúp chúng chuyển hóa thành tri thức”. Ở một góc độ nào đó, có thể nói những người làm báo cũng vì thế mà trở thành người sản xuất và quản lý tri thức. Trong môi trường truyền thông hiện nay, chỉ khi không ngừng hội tụ với các phương tiện truyền thông mới, các phương tiện truyền thông truyền thống mới có thể có được cơ hội phát triển mới. Trong tiến trình hội tụ này, “người gác cổng” thông tin của các phương tiện truyền thông truyền thống phải không ngừng cập nhật các lý luận về báo chí truyền thông hiện đại, nắm bắt kịp thời kỹ thuật, công nghệ, thích ứng với môi trường truyền thông mới để cho ra đời các sản phẩm truyền thông chất lượng cao.
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 
1. Stephen Quinn: Convergent Journalism - The Fundamentals of Multimedia Reporting, P.103, Peter Lang International Academic Publishers, 2005.
2. Ithiel de Sola Pool: Technologies of Freedom, Belknap Press, Harvard University Press, 1983.
3. Lewin, Kurt: Forces behind food habits and methods of change. Bulletin of the National Research Council.
4. Nie, N.H& Erbring, L (2000), Internet and Society: A preliminary report
 
TS. NGUYỄN THÀNH LỢI 

Nguồn tin: nguoilambao.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Thăm dò

Ý kiến của bạn về giao diện trang này?

Rất đẹp

Đẹp

Bình thường

Xấu

Rất xấu


Danh cho quang cao 4

THÔNG TIN CẦN BIẾT

Thống kê

  • Đang truy cập: 33
  • Khách viếng thăm: 32
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 1460
  • Tháng hiện tại: 123278
  • Tổng lượt truy cập: 13474684