Người làm báo Tiền Giang


                     

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Nghĩa trang của những người lính áo vải

Đăng lúc: Thứ năm - 05/09/2013 17:28
Ông Võ An khúm núm thắp một bó nhang lớn rồi chậm rãi phát cho từng người. Tuổi đã cao, nên nhìn ông hom hem và nhỏ thó trong bộ quần áo rộng thùng thình.

Nghĩa Trủng đàn - nơi yên nghỉ của hơn 1.000 nấm mồ vô danh.
Ông khấn vái xong xuôi, mọi người mới tỏa ra các hướng thắp từng nén nhang một. Ông nói: “Đã về đây thì hãy thắp lấy một nén nhang, chẳng phải họ hàng thân thích, nhưng nơi này linh thiêng lắm”.

Vào ngày 15 âm lịch hằng tháng, làng Thạch Hãn ở khu phố 8, phường 3, thị xã Quảng Trị (tỉnh Quảng Trị) lại tấp nập người đến. Từng đoàn xe ôtô từ nhiều địa phương ở miền Bắc, miền Nam hành hương về đây để ghé thăm Nghĩa Trủng đàn, để thắp mỗi người một nén nhang như là báo hiếu với tổ tiên, để làm một việc tình nghĩa mà bậc cha ông đi trước đã dựng nên như hai câu đối ở hai cột chính điện Nghĩa Trủng đàn: “Ân đức ngàn thu sẵn/ Khói hương vạn cổ tồn”.

Ngôi mộ chung vì nghĩa

Giữa cánh đồng lúa xanh ngát với con đường bêtông ngoằn ngoèo, Nghĩa Trủng đàn đập vào mắt tôi là một nghĩa trang nhỏ bé, bình thường như những nghĩa trang ở xã, khu phố ken dày trên đất Quảng Trị. Chỉ khác một điểm mà mới gặp ai cũng thắc mắc là tên gọi “Nghĩa Trủng đàn” của nó. Ông Võ An (73 tuổi) - bậc cao niên ở khu phố 8, phường 3, thị xã Quảng Trị, gắn bó với khu nghĩa trang này đã lâu - nói: “Đây là nơi an nghỉ của hơn 1.000 nấm mồ vất vưởng vô chủ ở bờ sông Thạch Hãn và hài cốt các sĩ tử của đoàn quân Tây Sơn áo vải. Người lập nên khu nghĩa trang là một bô lão làng Bích Khê, xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, Quảng Trị. Gọi Nghĩa Trủng vì đây là một ngôi mộ vì nghĩa, là di chỉ của những biến cố thiên nhiên, lịch sử và những thảm cảnh của số phận con người...”. 
 
Trải qua nhiều biến cố, thăng trầm của lịch sử, khu Nghĩa Trủng đã tồn tại hơn 100 năm và đến nay đã trở thành di tích lịch sử cấp tỉnh. Nghĩa Trủng đàn được lập vào năm Tự Đức thứ 25 (năm 1872), xuất phát từ tấm lòng thơm thảo của ông Hoàng Hữu Lợi - đời thứ 16 của họ Hoàng Bích Khê ở Triệu Long. Ông đã mua đất của dân làng Thạch Hãn làm nghĩa trang, đưa những hài cốt vô chủ bị lũ lụt của dòng sông Thạch Hãn và sông Vĩnh Định xói lở được về an táng, hương khói. Sau đó, con trai của ông Lợi là Hoàng Hữu Xứng cùng vợ là Lê Thị Hơn đã theo ý nguyện của cha tìm và đưa về quy táng tại nghĩa trang này hài cốt các sĩ tử thuộc đoàn quân Tây Sơn theo Vua Quang Trung đi chinh phạt quân Thanh bị tử nạn. Hơn 600 bộ hài cốt được cất bốc theo ghe bầu ngược vào Quảng Trị rồi mai táng tại Nghĩa Trủng.

Kể từ đó, vào ngày 25 tháng chạp âm lịch hằng năm, tại Nghĩa Trủng luôn diễn ra lễ tế. Dưới thời phong kiến, việc chăm sóc hương khói ngoài con cháu họ Hoàng Bích Khê còn có người của triều đình cắt cử. Những người này được phong hàm, miễn sưu dịch và được cấp ruộng. Về sau, chiến tranh xảy ra, khu nghĩa trang dần rơi vào quên lãng. Cuộc chiến 81 ngày đêm ác liệt ở Thành cổ Quảng Trị đã hủy diệt gần như hoàn toàn khu nghĩa trang này. Từ đống đổ nát hoang tàn đó, người dân làng Thạch Hãn, con cháu họ Hoàng Hữu lại cùng nhau chung tay tái thiết Nghĩa Trủng.
 
Nối đời chăm việc hương khói…

Bà Võ Thị Thơi (75 tuổi) - vợ của ông Võ An - cầm cuốc xới từng mảng cỏ ở Nghĩa Trủng đàn nằm bên cạnh nghĩa trang Nghĩa Trủng. Bà Thơi sinh ra và lớn lên ở làng Thạch Hãn. Ngày trước, cha mẹ và hàng xóm của bà cũng từng làm công việc chăm sóc khu nghĩa trang này. Bà nói: “Chẳng biết từ khi nào, công việc chăm lo cho các phần mộ đã trở thành việc không của riêng ai ở đất này. Cứ ngày lễ, ngày rằm là bà con ghé qua, có khi đi làm đồng ngang qua đây cũng ngó nghiêng xem sao. 

Thế hệ cha ông đi trước ở làng Thạch Hãn luôn nhắn nhủ với con cháu rằng đây là một nơi linh thiêng, thế hệ con cháu cần phải noi gương người đi trước mà thực hiện”. Nghĩa Trủng được người dân chăm nom, coi sóc qua nhiều thế hệ bởi có nhiều câu chuyện huyền bí và đạo lý làm người ở đây. Những bậc cao niên ở làng Thạch Hãn bây giờ vẫn còn kể lại cho con cháu nghe câu chuyện quân đội Mỹ quyết định chiếm làng làm căn cứ, xe tăng được điều động để san ủi bất cứ vật cản đường. 

Nhưng khi đến Nghĩa Trủng thì xe nào cũng bị đứt xích, không tiến lên được. Ngẫm đến vong linh của hàng trăm quân Tây Sơn đang yên nghỉ tại đây, quân thù mới chùn bước rút lui. Ông An kể thêm: “Ngày trước, khi Nghĩa Trủng là một vùng đất nổi, xung quanh ruộng đồng bát ngát. Có dạo chính quyền có ý định san ủi khu đất này để làm đất ruộng. Nhưng khi đưa xe ủi đến thì xe bị chết máy. Rồi còn nhiều việc liên quan đến tâm linh mà chẳng ai giải thích được. Thế là ý định san nơi an vị của hơn ngàn hài cốt bị hủy bỏ”. 

Ngày 25.8.1996, nhằm ngày Vu Lan năm Bính Tý, dân làng Thạch Hãn và con cháu họ Hoàng đã phục hồi được “di sản” đạo lý của tổ tiên. Nghĩa Trủng được tái thiết với hai công trình lớn gồm bức tường rào và một văn bia do Hoàng Phủ Ngọc Tường - con cháu đời thứ 16 của họ Hoàng - phụng soạn. Đến năm 2002, con cháu họ Hoàng cùng Hợp tác xã nông nghiệp Thạch Hãn đắp một con đường đất dẫn vào Nghĩa Trủng. Mãi đến tháng 1.2011, nhờ con cháu họ Hoàng tiếp tục đóng góp, công trình đàn Nghĩa Trủng mới hoàn thiện. Trước đó, vào tháng 12.2010 UBND tỉnh Quảng Trị đã ra quyết định công nhận “Nghĩa Trủng đàn” là di tích lịch sử cấp tỉnh.

Cần tôn tạo “lòng tự hào dân tộc”

Chậm rãi bước vào đàn Nghĩa Trủng, tôi gặp nhiều đoàn viên thanh niên và khách du lịch đang chỉnh trang các khu mộ và thắp hương những nấm mồ vô chủ. Đây không chỉ là nơi con cháu họ Hoàng và người dân Thạch Hãn gắn bó, mà còn là một điểm đến của thế hệ trẻ và mọi người khắp nơi tìm về trong ngày lễ báo hiếu. Nhàn - một tân sinh viên quê ở huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị - cùng nhóm bạn chuẩn bị lên đường nhập học đã tranh thủ về thăm Nghĩa Trủng đàn. “Nghe ông bà bảo khu nghĩa trang này được dựng lên bởi tấm lòng nhân nghĩa của thế hệ đi trước và rất linh thiêng nên em đến đây thắp hương cầu những điều tốt đẹp” - Nhàn nói.

Nghĩa Trủng đàn giờ đã là di tích lịch sử của tỉnh, nhưng bản thân nó nằm khiêm nhường giữa cánh đồng ẩm thấp, các công trình dù được nhân dân tu sửa, chăm sóc nhưng vẫn bị rạn nứt, hư hỏng. Ông Lê Ngọc Vũ - Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Quảng Trị - nói: “Hiện Nghĩa Trủng đàn được giao cho Đoàn thanh niên phường 3 cùng bà con họ Hoàng và dân làng Thạch Hãn chăm sóc. Hiện tại nghĩa trang này đã có nhiều hạng mục xuống cấp, cần được tôn tạo, vì đối với người dân ở đây, Nghĩa Trủng đàn là truyền thống văn hóa, đạo lý, là lòng tự hào dân tộc, là tình yêu quê hương”. Ông Vũ cũng nhấn mạnh việc đầu tư tôn tạo Nghĩa Trủng đàn nhằm bảo vệ các giá trị lịch sử, tạo một quần thể các điểm tham quan du lịch cho du khách trong nước và thế giới: “Đây là một nghĩa trang của đoàn quân Tây Sơn áo vải”.


Nghĩa trang đầu tiên của người lính Việt? Ông Lê Ngọc Vũ - Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Quảng Trị - cho biết có nhiều ý kiến cho rằng đàn Nghĩa Trủng là “Nghĩa trang đầu tiên của người lính Việt” vì những hài cốt của nghĩa quân Tây Sơn an táng tại đây được quy tập từ miền Bắc vào cách đây hơn 100 năm. 
 
Trong sổ sách của dòng họ Hoàng tộc có ghi chép lại nguồn gốc của những hài cốt này. Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường và GS Trần Quốc Vượng có đến đây tìm hiểu và nói rằng đây là “Nghĩa trang đầu tiên của người lính Việt được phát hiện”. Tuy nhiên, đó chỉ là nhận xét chứ chưa có cơ sở rõ ràng.
 
 
Cách đây cả trăm năm, Nghĩa Trủng đàn đã nối liền tình nghĩa của nhân dân, của những người đang sống với những người ngã xuống vì độc lập của dân tộc. Và không chỉ dừng lại ở đó, tình nghĩa của làng Bích Khê - Thạch Hãn cũng được sợi dây tâm linh này gắn kết bền chặt từ đó đến nay. Đến Quảng Trị, ai cũng biết đến Thành Cổ, đến Nghĩa trang Quốc gia Trường Sơn, Đường 9... là nơi yên nghỉ của lớp lớp người yêu nước. Nếu Nghĩa Trủng đàn được đầu tư, được xác định đúng với tầm vóc vốn có của nó - là nghĩa trang của người lính Việt - thì chắc chắn rằng đây cũng là một địa chỉ để giáo dục về lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ hôm nay và mai sau...
 
Lâm Hưng Thơ

Nguồn tin: Báo Lao Động Điện tử
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Thăm dò

Ý kiến của bạn về giao diện trang này?

Rất đẹp

Đẹp

Bình thường

Xấu

Rất xấu



 


THÔNG TIN CẦN BIẾT